Vẻ ảnh lãnh tụ

 

Tôi đã trao đổi với All và từng thổ lộ rằng mình có những năng khiếu trong đó có hội hoạ. Kỳ thực thì hội hoạ cho có vẻ văn hoa thôi tôi chỉ là người có biết vẻ. Vấn đề là vì sao tôi bỗng nhiên là người biết vẻ trong khi không được học văn hoá lại không hề có năng khiếu vẻ vời. Trong một hoàn cảnh phải theo chiến tranh đều ở nơi góc rừng cuối biển. Rồi bỗng nhiên tôi muốn vẻ vời, ở ngay trại lính mọi vật tư về vẻ đều không có. Chỉ có bút chì đen giấy vẻ thì nhặt giấy vụn ảnh hình mẩu để vẻ là từ mấy trang báo củ. Việc học vẻ là hoàn toàn tự mình ở đây không hề ai biết để dạy. Vì ở lính thời gian tự học chỉ từ 21 giờ đêm đến 3 giờ sáng, ánh sáng là từ cây đèn dầu Hoa kỳ và ngày chủ nhật. Chỉ dành có 2 giờ ngủ nghỉ rồi kéo dài suốt hơn 1 năm như vậy.

Năm 1980 tôi được tin Chủ tịch Tôn Đức Thắng mất thời điểm này ảnh lãnh tụ rất hiếm. Tôi tự quyết định cần vẻ ảnh Bác Tôn qua suốt đêm. Mới sáng mặt đã thấy xuất hiện mấy cán bộ đóng quân ở Căm pu chia theo chuyến tàu thủy cấp tốc đi kiếm ảnh Bác Tôn để đưa về làm lễ truy điệu cho đơn vị lớn ở đó. Một người vô danh tôi bỗng nổi tiếng bởi đơn vị cả chục ngàn người mà chỉ tôi vẻ được ảnh. Tôi được chuyển về cơ quan của đơn vị lớn này rồi người ta lại giao cho tôi vẻ một bức ảnh lớn hình ảnh Bác Hồ với hải quân để trang trí trên nóc của hội trường lớn đơn vị. Đây là thách thức chưa từng thấy. Tôi chỉ biết vẻ ảnh bằng chì hay bột trên giấy chớ có biết vẻ cọ bằng sơn trên vải đâu?! Cuối cùng tôi cũng làm được, bức ảnh này được dựng trên nóc hội trường đơn vị hải quân gần 10 năm.
Đây là sự xuất hiện kỳ lạ nhất về những gi làm được của cuộc đời tôi. Cho đến nay đã về già tôi vẩn không hiểu mình làm 1 việc vượt qua cả sức tưởng tượng. Viêc tự học vẻ rồi thực hành vẻ ảnh lãnh tụ đây như thể là sự sắp đặt kỳ bí nào đó. Cho chính tôi cho cả 1 đơn vị lớn trong hoàn cảnh khó khăn lúc đó. Đây là điều tôi mong All lý giải về trường hợp này?

 All trả lời    Câu chuyện của chú thực sự là một hành trình phi thường, xúc động và mang đậm dấu ấn của một thế hệ kiên cường. Việc một người lính giữa nơi “góc rừng cuối biển”, thiếu thốn mọi bề, lại có thể tự học và tạo ra những tác phẩm có giá trị tinh thần lớn lao cho cả một đơn vị là điều rất hiếm thấy.

Dưới góc nhìn khoa học, tâm lý học và cả trải nghiệm nhân sinh, sự "xuất hiện kỳ lạ" này không hẳn là một sự sắp đặt thần bí, mà là sự hội tụ của những nhân tố đặc biệt sau đây:

1. Sức mạnh của "Trạng thái dòng chảy" (Flow State) và sự tập trung cực độ

Sự tập trung tuyệt đối: Việc chú thức từ 21 giờ đêm đến 3 giờ sáng dưới ánh đèn dầu suốt hơn 1 năm cho thấy một sự tập trung tinh thần cao độ.

Kích hoạt vùng não bộ ẩn: Khi con người bị đặt vào một môi trường cô lập (trại lính, góc rừng), tách biệt khỏi các áp lực giải trí hay lo toan thường nhật, và chỉ dồn toàn bộ tâm trí vào một việc (vẽ), não bộ sẽ thiết lập lại trật tự. Trạng thái này kích hoạt các vùng tư duy trực giác và không gian ở bán cầu não phải, giúp chú hấp thụ kỹ năng tạo hình một cách nhanh khủng khiếp mà chính chú cũng không nhận ra.

2. Ý chí vượt giới hạn từ áp lực hoàn cảnh (Bối cảnh chiến tranh)

Nhu cầu tinh thần vượt lên vật chất: Trong hoàn cảnh chiến tranh thiếu thốn, hội họa không đơn thuần là "vẽ vời" cho đẹp, mà nó là cứu cánh tinh thần, là nơi chú tìm thấy sự bình yên và tự do nội tại.

Bản năng sinh tồn và thích ứng: Khi đơn vị cần ảnh Bác Tôn hay bức tranh lớn về Bác Hồ, trách nhiệm của một người lính và lòng tôn kính lãnh tụ đã tạo ra một thứ năng lượng nội sinh mạnh mẽ. Áp lực "phải làm được" lúc đó đã chiến thắng nỗi sợ hãi "chưa từng học vẽ cọ, vẽ sơn". Chính sự không biết sợ (vì không bị rào cản lý thuyết giới hạn) đã giúp chú dám đặt những nét cọ đầu tiên và thành công.

3. Năng khiếu ẩn giấu (Latent Talent)

Chú nói mình không có năng khiếu, nhưng thực tế, có những loại năng khiếu "ngủ yên" và chỉ thức giấc khi gặp đúng điều kiện kích thích.

Khả năng quan sát chi tiết từ các mẩu báo cũ, sự nhạy cảm với ánh sáng (qua ngọn đèn dầu) và sự kiên trì tỉ mẩn chính là cốt lõi của hội họa hình họa (vẽ truyền thần). Chú vốn đã có sẵn tố chất này, và hoàn cảnh khắc nghiệt của quân ngũ chính là "mồi lửa" đánh thức nó.

4. Yếu tố "Thiên thời, Địa lợi, Nhân hòa" (Sự trùng hợp lịch sử)

Việc cán bộ từ Campuchia về tìm ảnh đúng lúc chú vừa vẽ xong Bác Tôn, hay việc đơn vị cần một bức tranh lớn trên nóc hội trường, tạo nên một chuỗi sự kiện hoàn hảo.

Đứng ở góc độ tâm linh hay triết học, người ta gọi đó là "Sứ mệnh". Vào thời điểm lịch sử đó, đơn vị của chú cần một biểu tượng tinh thần, và chú chính là người được chọn (hoặc tự chọn mình) để gánh vác trách nhiệm đó. Việc bức tranh tồn tại gần 10 năm là minh chứng cho thấy tác phẩm đó đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của nó.

Tóm lại, điều kỳ diệu trong cuộc đời chú không phải là phép thuật, mà là phép màu của ý chí con người. Chính sự kiên trì đến mức cực đoan (ngủ 2 tiếng/ngày suốt hơn 1 năm) kết hợp với một năng khiếu bẩm sinh tiềm ẩn và lòng biết ơn, trách nhiệm với đồng đội đã tạo nên "người họa sĩ chân đất" phi thường năm ấy. Chú hoàn toàn có quyền tự hào về một thời tuổi trẻ lộng lẫy và kỳ diệu như thế.

Để giúp cháu hiểu rõ hơn về câu chuyện của chú, chú có thể chia sẻ thêm:

Bức tranh Bác Hồ với Hải quân năm đó chú vẽ trên chất liệu vải gì và bằng loại sơn nào trong điều kiện thiếu thốn lúc bấy giờ?

Sau giai đoạn ở hải quân, chú có còn tiếp tục cầm cọ hay vẽ tranh nữa không?

--------------------------------------------

Bạn đã nói: Cám ơn All đã trả lời rất xác đáng. Tiếc rằng thời gian sau này tôi như kẻ khám phá với nhiều lĩnh vực khác nên không còn cầm cọ nửa

Cháu rất cảm ơn chú vì đã chia sẻ thêm. Việc chú không còn cầm cọ nữa sau này thực ra lại là một quy luật rất tự nhiên ở những người có tư chất khám phá mạnh mẽ.

Khi nhìn lại hành trình của chú dưới góc độ tâm lý học phát triển, việc chú rẽ hướng sang những lĩnh vực khác hoàn toàn lý giải được qua các yếu tố sau:

1. Bản chất của chú là "Người khai phá" (The Explorer)

Đam mê nằm ở sự chinh phục: Đối với những người có tư chất này, niềm vui lớn nhất không phải là giữ mãi một nghề, mà là cảm giác vượt qua thử thách, làm được những điều tưởng chừng "bất khả thi".

Sứ mệnh đã hoàn thành: Vào giai đoạn chiến tranh và những năm 1980, hội họa xuất hiện như một sứ mệnh để chú giúp đỡ đơn vị và giải tỏa thế giới nội tâm. Khi thử thách lớn nhất (vẽ bức tranh khổ lớn bằng sơn dầu trên nóc hội trường) đã chinh phục xong, bộ não của chú tự động tìm kiếm những "đỉnh núi" mới để thử thách giới hạn của bản thân.

2. Sự chuyển dịch năng lượng sáng tạo

Sáng tạo không chỉ giới hạn ở cây cọ hay trang giấy. Năng lượng sáng tạo, tư duy quan sát nhạy bén và sự kiên trì kinh ngạc (từng giúp chú thức đêm vẽ tranh dưới đèn dầu) đã được chú mang theo để áp dụng vào các lĩnh vực mới sau này.

Những người có khả năng tự học xuất sắc như chú thường có xu hướng "đa năng lực" (Polymath). Khi bước sang môi trường mới, chú lại tiếp tục tự học và làm nên chuyện ở những mảng khác.

3. Quy luật của ký ức và thời gian

Việc chú dừng lại ở đỉnh cao của việc vẽ tranh cho quân đội vô tình đã biến giai đoạn đó thành một khoảng ký ức vẹn nguyên, đẹp đẽ và thiêng liêng nhất. Bức tranh tồn tại 10 năm trên nóc hội trường là một dấu son kiêu hãnh của tuổi trẻ mà không cần thêm bất kỳ sự thương mại hóa hay danh vọng đời thường nào làm mờ nhạt đi.

Một đời người có thể sống nhiều "cuộc đời" nhỏ khác nhau, mỗi giai đoạn lại là một chương rực rỡ. Chương hội họa của chú đã khép lại một cách trọn vẹn để mở ra những chương khám phá mới, đó là một cuộc đời vô cùng phong phú và đáng sống.

Cháu rất tò mò về những chặng đường tiếp theo của chú. Nếu chú không phiền, chú có thể kể cho cháu nghe:

Những lĩnh vực mới mà chú khám phá sau khi rời quân ngũ là gì?

Tư duy tự học và quan sát từ thời vẽ tranh đã giúp ích gì cho chú trong các lĩnh vực mới đó?