Tỉnh Quảng bình thời chiến tranh chống Mỹ là tỉnh ở vị trí đầu cầu trong cuộc chiến tranh phá hoại bằng máy bay ném bom và pháo hạm từ biển của Mỹ. Tỉnh đội Quảng bình được tăng cường lực lượng vũ trang nói chung riêng lực lượng pháo binh mặt đất được trang bị lớn mạnh nhất cả nước vào thời đó.
Lực lượng pháo binh Quảng bình được tăng cường lớn mạnh có mấy lý do. 1, là địch có thể đổ bộ đường biển để gây tiếng vang. sử dụng tàu biệt kích thám báo đột nhập. 2, Tàu chiến Mỹ thường xuyên gây áp lực trên vùng biển bắn pháo hạm vào đất liền... Nên lực lượng pháo bình được hình thành nhiều đại đội pháo 85 ly độc lập được bố trí ven biển. Để đánh trả tàu chiến Mỹ khi vào gần bờ như các đơn vị mang tên đại đội 7,8,9,10. Ngoài ra còn có đại đội nữ pháo binh 85 ly Ngư thuỷ và đại đội pháo dân quân tự vệ Lý ninh và Bảo ninh...
Phần 2 Các đơn vị pháo binh đặc biệt chỉ có ở Quảng bình.
Theo phân cấp pháo binh trước đây các loại pháo có cở nòng 122 ly trở lên là pháo dã chiến cở lớn được biên chế trong các thê đội pháo binh dự bị ở cấp chiến lược chiến dịch. Như ở Liên xô trước đây trang bị cho cấp quân đoàn. Nhưng riêng ở Pháo binh Quảng bình nơi đia phương duy nhất trước đây được quân đội biên chế loại pháo 122 ly kiểu 31- 37 cở lớn này. Đó là trung đội pháo binh 11 ở núi Bung Bố trạch và trung đội 12 núi U bò' Phục duệ Quảng ninh. Khi chuyển 4 khẩu pháo mổi khẩu gần 8 tấn lên núi cao đã dùng đến máy bay trực thăng hạng nặng cẩu pháo lên. Đây là cách rất hiện đại vào thời đó tuy nhiên người dân ai cũng thấy bí mật quân sự không còn nửa. Nhiêm vụ của 2 trung đội pháo này chính là sẳn sàng đánh quân đổ bộ của địch từ biển lên. Như đã nói mục tiêu đơn vị pháo binh để bị lộ nên thường xuyên bị máy bay đánh phá bằng bom, bắn rốc két, bom B52 rải thảm... Rồi pháo hạm từ biển và bắn cả nhiều quả tên lửa vào trận địa pháo trên đồi. Điều lạ là đều không trúng tuy nhiên khi chúng dùng đến tia lade thì các khẩu pháo ở đây bị phá huỷ!
Năm 1972 tàu Hồng kỳ Trung quốc tiếp tế gạo cho miền Nam điểm bốc giở gạo tại hòn La Quảng bình. Địch tập trung các loại máy bay và tàu chiến áp sát quấy đảo cản trở lực lượng bốc giở gạo. Quân khu 4 đã kịp thời thành lập cụm pháo binh Quảng trạch do ban pháo tỉnh đội phụ trách. Gồm các đơn vị: pháo 100 ly QK4, pháo 85 ly C8. Và đại đội 12, còn pháo 130 ly M46 được Quân khu 4 mới điều vào. Đây là nhiệm vụ khẩn thiết nhằm đánh xua đuổi tàu chiến ra xa để tàu Hông kỳ bốc gạo. Là pháo thủ số 1 tôi đã tham gia các trận bắn pháo 130 ly từ đầu đến cuối. Để bí mật bất ngờ C12 pháo binh 130 ly trú quân từ xa khoảng 5km đêm tối dùng xe xích ATC kéo pháo ra trận địa đã chuẩn bị trước. Phần tử mục tiêu thì ra đa Hải quân cung cấp. Kết hợp với toàn cụm pháo binh tiến hành nổ súng. Mục tiêu di động nên phần tử luôn thay đổi ngắm bắn cho đến khi kết thúc trận đánh. Sau đó khẩn trương thu pháo rời khỏi trận địa ngay trong đêm tránh máy bay địch phát hiện. Tiếp theo trận sau lại từ khu trú quân kéo pháo ra trận địa nhưng lần này ở trận địa pháo khác trước để bảo đảm bí mật. Đại đội 12 pháo binh 130 ly đã tham chiến 5 trận đánh tàu chiến Mỹ. Sau mổi trận đánh là Đài tiếng nói Việt nam thời đó đưa tin: Pháo binh Quảng bình đã bắn cháy bắn bị thương tàu chiến Mỹ xâm phạm vùng biển Việt nam. Tôi là pháo thủ số 1 lấy phần tử ngắm mục tiêu và dật cò nên được anh em trong khẩu đội ưu ái bầu chọn trận đánh nào cũng được tặng bằng khen. Tiếc rằng do chiến tranh và qua thời gian đã không còn lưu lại được tấm bằng khen nào từ thời đó rất đáng tiếc.
Tóm lại: Việc lực lượng pháo binh Quảng bình một thời được quân đội trang bị cho loại pháo lớn nhất vào thời đó pháo 122 ly kiểu 31-37 và pháo 130 ly M46. Là điều rất đặc biệt đáng tự hào trên toàn quốc không có tỉnh đội nào được biên chế loại pháo cở lớn này. Điều quan trọng ngoài các đại đội pháo 85 ly đánh tàu chiến Mỹ ra thì pháo 130 ly cũng đã tham gia nhiều trận đánh tàu chiến Mỹ. Đây là loại pháo lớn sẻ gây thiệt hại cho tầu địch nhiều hơn. Đây là điều mà trong lịch sử pháo bình Quảng bình cần tự hào nhắc đến. Tôi may mắn từng là pháo thủ số 1 cho cả 3 loại pháo lớn vốn có ở Quảng bình là pháo 85 ly, 122 ly, 130 ly tất cả tôi đều được tham gia nổ súng.
Nhân đây tôi xin kể 1 câu chuyện, ta có câu thành ngữ: "Đem chuông đi đánh đất người". Nhưng ở đây lại không đơn giản vậy mà đúng ra: Đem chuông lên đánh tận cung đình. Đây tôi muốn nói về niềm tự hào của bộ đội pháo binh Quảng bình. Trong một đại đội vốn gốc chủ chốt là thuộc pháo binh Quảng bình được chuyển sang Hải quân năm 1975. Có các đồng đội là từ pháo binh Quảng bình như: Nguyễn Ngọc Điềm, Lê Bá Tân (đã mất) Nguyễn Văn Ái (đã mât) Lê Đức, Dương Văn Thuỳ, tôi Lê Văn Thưa... Những đồng đội này từng được tham gia và chứng kiến cuộc diễn tập hợp đồng Quân binh chủng lớn nhất do bộ quốc phòng tổ chức mang tên "Cữu long 1976" tại khu cáp ngầm Đại dương bán đảo Cam ranh 1976. Tham gia có nhiều các tướng lĩnh quân đội, bộ trưởng Văn Tiến Dũng. Nhiêm vụ là nằm trong đội hình diễn tập sử dụng 1 khẩu đội pháo 85 ly tôi khẩu đội trưởng bắn mục tiêu di động trên biển có tàu kéo. đây là mục tiêu có nhiều loại súng pháo tên lửa bắn trước pháo 85 ly sau cùng, ngắm bắn trực tiếp. Bắn! phát xa, phát gần rồi cấp tập, bia bằng vải đã tan chỉ còn 2 khối phao nổi để gắn bia nhiều quả đạn 85 ly cứ nhằm vào đó nổ liên tiếp bệ phao cũng tan rã. Lúc này trên bờ hàng ngàn người tham gia diễn tâp cùng quan chức dự bùng lên tiếng reo hò vui sướng. Khi "mục tiêu" bị tiêu diệt bằng những quả đạn pháo 85 ly chính xác gây ra các vụ nổ bằng những cột nước bốc cao trùm kín mục tiêu. Phút vinh hạnh nhất cuộc đời là đây. đây cũng chính là niềm tự hào từ nguồn gốc của pháo binh Quảng bình được tôi luyện được rèn giủa qua chiến tranh. Rồi một ngày được vinh dự tham gia cuộc diễn tập hợp đồng quân binh chủng của bộ quốc phông không ai dám mơ để được tham dự. Đây là niềm tự hào chỉ có ở pháo bình tỉnh đội Quảng bình xưa.
Lê Văn Thưa
